Dünyada Emeklilik ve Bireysel (Özel) Emeklilik Sistemleri-1

2000’li yıllardan önce emeklilik denince aklımıza sadece SSK ya da Bağ-Kur’dan emekli olmak geliyordu. En azından biz o zaman küçüktük ve büyüklerimiz emeklilik ile ilgili olarak sadece bunları söylüyordu. İnsan çalışma hayatına başlamadan önce gerçekten emekliliğine ilişkin herhangi bir şey düşünmüyor, sanırım. Ben de düşünmüyordum. Ancak, mezun olduğumda iş arayışlarım bir hayat sigortası ve emeklilik şirketinde sonuçlanınca emeklilik, kelimenin her anlamıyla hayatımın ortasına girmişti.

Yönetim Bilişim Sistemleri (MIS) okumak isteyip de Uluslararası İlişkiler bölümü okuyup mezun olan biri olarak bir hayat ve emeklilik şirketinde işe başlamak değişik bir deneyimdi. Fakat emekliliğin hayatımda kocaman bir yer işgal etmesine neden olan da bu deneyimdi. 6 yıl boyunca müfettiş olarak çalışınca insanın çok fazla konuya bakma fırsatı oluyormuş; ben de bu sürede ülkemizdeki zorunlu ve gönüllü emeklilik sistemleri ile yurt dışındaki muadillerini bolca inceledim. Özellikle 2013 yılında Bireysel Emeklilik Sistemi’ne (BES) eklenen Devlet katkısı unsuru ile dikkat çekici bir konu haline gelen BES ile dünyadaki örneklerinin karşılaştırmasını, bir de burada belirtmek istedim.

Emeklilik, Ama Hangi Emeklilik?

Öncelikle belirtmek gerekir ki, mevcut durumda sosyal güvenlik sistemleri üç katmandan oluşuyor. İlki, zorunlu katılım ve belirlenmiş fayda (BF) esasına dayalı; kamusal sosyal güvenlik kurumları tarafından yürütülen sosyal güvenlik sistemleridir (SGK gibi). İkincisi, iş yeri tabanlı BF ya da belirlenmiş katkı (BK) esaslı fona dayalı emeklilik sistemlerinin oluşturduğu sosyal güvenlik sistemleridir. Sonuncusu ise gönüllü katılıma ve fona dayalı özel emeklilik sistemlerinin oluşturduğu sosyal güvenlik sistemleridir ki genel olarak BK’ya dayalıdırlar.

Ülkemizde, Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu 2001 yılında yürürlüğe girmeden önce, sadece ilk sistem olan sosyal güvenlik kurumunca yürütülen emeklilik sistemi bulunmaktaydı. Ancak, anılan kanun ile birlikte hayatımıza BES isimli ve üçüncü sistemi temsil eden bir özel emeklilik uygulaması girdi. BES, BK esasına dayalı bir tasarruf aracı olarak tasarlanmıştı. Bakın ilgili kanunun ilk maddesi BES’in amacını nasıl tanımlıyor: “Bu kanunun amacı, kamu sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı olarak, bireylerin emekliliğe yönelik tasarruflarının yatırıma yönlendirilmesi ile emeklilik döneminde ek bir gelir sağlanarak refah düzeylerinin yükseltilmesi, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratarak istihdamın artırılması ve ekonomik kalkınmaya katkıda bulunulmasını teminen, gönüllü katılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre oluşturulan bireysel emeklilik sisteminin düzenlenmesi ve denetlenmesidir”. Bu, çok açıklayıcı amaç tanımının orta bölümü ülke ekonomileri için çok büyük anlama sahip. Aslına bakarsanız özel emeklilik sistemlerinin, tüm ekonomi uzmanlarının belirttiği üzere, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratma, ekonomik kalkınmaya katkıda bulunma ve istihdamı artırma gibi özellikleri Türkiye için de çok büyük öneme sahipti.

2001 yılında söz konusu kanunun yürürlüğe girmesi ve yıllar içinde sistemin Devlet tarafından sürekli takip edilen, teşvik edilen ve kontrol edilen bir yapıya bürünmesi Türkiye’yi de özel emeklilik deneyimlerinin bir karşılaştırma unsuru haline getirdi. Evet, çoğunlukla olduğu gibi bu sistem de yurt dışında çok uzun zamandır yürürlükte olan bir sistemdi ve ülkemiz ekonomisine çok geç eklemlendi. Eklemlendi diyorum, çünkü ilk beş yılın inanılmaz sonuçlar ortaya koymadığını ifade edebiliriz.

BES, 2003 yılında fiili olarak hayata geçirildi. İlk bireysel emeklilik hesapları 2003 yılının son çeyreğinde emeklilik şirketlerince açılmaya başladı. O günden bugüne, en önemli ikincil mevzuat olan Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (BES Yönetmeliği) iki kez tamamen değiştirildi. Sistem neredeyse 4 yılda bir resetlenmiş oldu, desek teşbihte hata yapmış olmayız gibi. Sistemin detaylarını başka bir yazıda ele alırız. Bizim amacımız, Türkiye ile diğer ülkelerdeki bireysel emeklilik sistemlerini karşılaştırmak.

Tamam, Bireysel Emeklilik. Pekiyi Durumlar Nasıl?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.